Wat betekent dubbel bijzonder?
Dubbel bijzonder betekent dat iemand tegelijk hoogbegaafd is en een leerprobleem heeft, zoals dyslexie. De twee heffen elkaar in de cijfers deels op. Het kind compenseert de leesproblemen met inzicht en geheugen, en scoort daardoor gemiddeld, terwijl er onder die gemiddelde score twee uitersten schuilgaan.
Voor school is zo'n leerling lastig te plaatsen. Hij is niet zwak genoeg voor extra ondersteuning en niet zichtbaar sterk genoeg voor een plusklas. Hij valt precies tussen de twee loketten in, en blijft daardoor vaak jarenlang buiten beeld.
Waaraan herken je de combinatie?
Het meest kenmerkende signaal is het verschil tussen wat een kind mondeling laat zien en wat er op papier gebeurt. Het praat als een volwassene over onderwerpen die het interesseren, en levert werk in dat daar niet bij past. Dat gat is de belangrijkste aanwijzing.
- checkEen grote woordenschat en scherpe redeneringen, maar moeizaam en traag lezen.
- checkComplexe vragen stellen over de wereld, en tegelijk struikelen over eenvoudige spelling.
- checkSterk in begrijpend luisteren, zwak in begrijpend lezen.
- checkGrote frustratie over het eigen werk, en perfectionisme dat leidt tot niet beginnen.
- checkVerveling en concentratieverlies bij herhalend oefenmateriaal, waardoor het oefenen juist minder effect heeft.
- checkSlim ontwijken: het kind vindt manieren om het lezen te omzeilen die volwassenen niet doorhebben.
Waarom het zo vaak misgaat
Omdat de resultaten gemiddeld zijn, komt er geen signaal uit het volgsysteem. En omdat het kind duidelijk slim is, wordt de achterblijvende output uitgelegd als luiheid, slordigheid of gebrek aan motivatie. Precies die uitleg richt de meeste schade aan.
Een kind dat hard werkt en te horen krijgt dat het meer zijn best moet doen, trekt daar één conclusie uit: kennelijk lig ik er zelf aan. Dat is het punt waarop het zelfvertrouwen wegzakt, en waarop de motivatie inzakt op een manier die daarna moeilijk terug te draaien is.
Ik zie in mijn praktijk vaak jongeren bij wie dit jaren heeft gespeeld. Ze hebben zichzelf inmiddels beschreven als lui. Het eerste wat we doen is dat woord uit elkaar halen.
Wat helpt bij een dubbel bijzonder kind
De kern is: compenseer het leesprobleem, maar zak niet met het niveau. Een dubbel bijzonder kind heeft toegang nodig tot uitdagende inhoud via een andere ingang, en tegelijk gerichte hulp bij de techniek van lezen en spellen. Beide tegelijk, niet het een na het ander.
Praktisch betekent dat vaak: voorleessoftware inzetten zonder dat het voelt als afgaan, afspraken maken over hoeveel er hardop gelezen wordt in de klas, en het kind laten ervaren dat het iets moeilijks aankan zodra de leesdrempel is weggenomen.
| Wat vaak gebeurt | Wat beter werkt |
|---|---|
| Makkelijkere teksten aanbieden om het lezen te oefenen | Moeilijke, interessante inhoud aanbieden via luisterboeken of voorleessoftware, en apart de leestechniek oefenen. |
| Meer van hetzelfde oefenmateriaal | Minder herhaling, meer variatie, en oefenen op inhoud die het kind zelf boeit. |
| Wachten met verrijking tot het lezen op peil is | Verrijking meteen aanbieden, want die is nodig voor de motivatie die het oefenen mogelijk maakt. |
| Focus op het wegwerken van de achterstand | Focus op inzicht in het eigen brein, zodat het kind zijn eigen manier van leren leert sturen. |
Hoe ik hiermee werk
Ik begin bij het uit elkaar halen van de twee. Wat kost moeite door de dyslexie, en wat komt door verveling of onderprikkeling? Zodra een kind dat onderscheid zelf kan maken, verandert er iets in hoe het naar zichzelf kijkt. Daarna pas komen de strategieën.
Ik werk vanuit kennis over het conceptueel en neurodivers brein, en vanuit eigen ervaring. Ik heb zelf dyslexie en dyscalculie. Die herkenning helpt, zeker bij jongeren die genoeg volwassenen hebben gehad die hun probleem beschreven zonder het te snappen.
Voor begeleiding is geen dyslexieverklaring of intelligentieonderzoek nodig. Twijfel je of dit beeld klopt bij jouw kind, dan kijken we daar in het kennismakingsgesprek samen naar.